Speculatie en trends rondom een zombillion in de moderne economie

De term ‘zombillion’ is de laatste tijd steeds vaker te horen in economische kringen, hoewel het geen officieel erkende economische term is. Het verwijst naar een situatie waarin een aanzienlijk aantal bedrijven, vaak met een hoge schuldenlast, kunstmatig in leven worden gehouden door goedkope leningen en overheidssteun. Deze bedrijven zijn in principe failliet, maar worden door externe factoren belet om daadwerkelijk te bezwijken. Het fenomeen roept vragen op over de lange termijn stabiliteit van de economie en de efficiënte toewijzing van kapitaal. De huidige lage rentevoeten en de bereidheid van overheden om in te grijpen spelen een cruciale rol in het ontstaan en voortbestaan van deze ‘zombillion’-bedrijven.

Het is belangrijk om te begrijpen dat dit geen nieuw fenomeen is. Door de geschiedenis heen hebben we periodes gezien waarin bedrijven werden gered die anders zouden zijn ten onder gegaan. Wat nu echter anders is, is de schaal en de duur van dit verschijnsel. De omvang van de schulden, de lage rentevoeten die al ruim een decennium aanhouden, en de politieke druk om banen te behouden, creëren een omgeving waarin bedrijven die in een normale economische situatie al lang failliet zouden zijn, blijven voortbestaan. Dit heeft vergaande gevolgen voor de economie als geheel.

De oorzaken van het ‘zombillion’-fenomeen

Verschillende factoren dragen bij aan het ontstaan van ‘zombillion’-bedrijven. Een van de belangrijkste is het beleid van lage rentevoeten, dat is ingezet door centrale banken over de hele wereld om de economie te stimuleren na de financiële crisis van 2008. Deze lage rentevoeten maken het voor bedrijven relatief goedkoop om schulden aan te gaan en af te lossen, waardoor ze langer kunnen overleven dan ze anders zouden kunnen. Daarnaast speelt de overheidssteun, die vaak wordt verleend om banen te behouden en de economische stabiliteit te waarborgen, een belangrijke rol. Deze steun kan in verschillende vormen voorkomen, zoals directe subsidies, belastingvoordelen of garanties voor leningen.

De rol van de lage rentevoeten

De invloed van de lage rentevoeten is complex. Enerzijds stimuleert het investeringen en economische groei. Anderzijds creëert het een perverse stimulans voor bedrijven om schulden aan te gaan en te blijven opereren, zelfs als hun onderliggende businessmodel niet levensvatbaar is. Dit leidt tot een inefficiënte allocatie van kapitaal, omdat middelen worden vastgehouden in bedrijven die eigenlijk zouden moeten worden opgeruimd. Bovendien kan het leiden tot een toename van de financiële instabiliteit, aangezien deze bedrijven een risico vormen voor het financiële systeem als ze uiteindelijk toch failliet gaan. De lage rentevoeten hebben een aanzienlijke impact op de levensvatbaarheid van bedrijven en hun vermogen om te innoveren en te concurreren.

Jaar	Gemiddelde rentevoet (Eurozone)	Aantal ‘zombie’-bedrijven (geschat)
2010	1.5%	5% van alle bedrijven
2015	0.5%	8% van alle bedrijven
2020	0%	12% van alle bedrijven

Zoals uit de tabel blijkt, is er een duidelijke correlatie tussen de dalende rentevoeten en de toename van het aantal bedrijven dat als ‘zombie’ kan worden beschouwd. Dit onderstreept de noodzaak van een kritische evaluatie van het huidige monetair beleid en de potentiële langetermijngevolgen.

De gevolgen voor de economische groei

De aanwezigheid van ‘zombillion’-bedrijven belemmert de economische groei op verschillende manieren. Ten eerste concurreren ze met gezonde, efficiënte bedrijven, waardoor de winstmarges van deze bedrijven worden gedrukt en de investeringen worden ontmoedigd. Ten tweede houden ze waardevolle middelen, zoals kapitaal en arbeid, vast in inefficiënte bedrijven, waardoor de productiviteit van de economie als geheel wordt verlaagd. Ten derde creëren ze een klimaat van onzekerheid, waardoor het voor gezonde bedrijven moeilijker wordt om te plannen en te investeren. Dit alles leidt tot een lagere economische groei dan anders het geval zou zijn. Het is een vorm van structurele stagnatie die de dynamiek van de markt ondermijnt.

De impact op innovatie

Innovatie is cruciaal voor economische groei en welvaart. ‘Zombillion’-bedrijven hebben echter vaak weinig incentive om te innoveren, omdat ze hun voortbestaan te danken hebben aan externe factoren en niet aan hun eigen prestaties. Ze zijn vaak meer gefocust op het overleven van de korte termijn dan op het investeren in onderzoek en ontwikkeling. Dit belemmert de innovatie en de technologische vooruitgang, waardoor de economie als geheel minder concurrerend wordt. Het is een vicieuze cirkel: minder innovatie leidt tot lagere productiviteit, wat op zijn beurt weer leidt tot minder economische groei en meer ‘zombie’-bedrijven.

• Verminderde concurrentie: ‘zombie’-bedrijven verdringen gezonde bedrijven.
• Lagere productiviteit: middelen worden vastgehouden in inefficiënte bedrijven.
• Rem op investeringen: onzekerheid ontmoedigt investeringen.
• Belemmering van innovatie: weinig incentive om te innoveren.

Het is essentieel dat overheden maatregelen nemen om de aanwezigheid van ‘zombie’-bedrijven te verminderen en de economische groei te stimuleren.

De rol van overheidssteun

Overheidssteun, hoewel vaak bedoeld om banen te behouden en de economische stabiliteit te waarborgen, kan ook onbedoelde gevolgen hebben. Door bedrijven kunstmatig in leven te houden die in een normale economische situatie al lang failliet zouden zijn, creëert de overheid een vorm van moreel risico. Bedrijven weten dat ze gered zullen worden als ze in de problemen komen, waardoor ze minder incentive hebben om risico’s te vermijden en efficiënt te opereren. Bovendien kan overheidssteun leiden tot een oneerlijke concurrentie, waarbij ‘zombie’-bedrijven worden bevoordeeld ten opzichte van gezonde bedrijven. Het is een delicate balans tussen het beschermen van banen en het bevorderen van een efficiënte economie.

Alternatieven voor overheidssteun

Er zijn alternatieven voor directe overheidssteun die de economische groei beter kunnen stimuleren. Een van deze alternatieven is het investeren in onderwijs en opleiding, waardoor de arbeidskrachten beter worden toegerust voor de arbeidsmarkt van de toekomst. Een ander alternatief is het verlagen van de administratieve lasten voor bedrijven, waardoor het voor hen gemakkelijker wordt om te investeren en te groeien. Daarnaast kan de overheid een stimulerend klimaat creëren voor innovatie door bijvoorbeeld belastingvoordelen te bieden voor onderzoek en ontwikkeling. Deze maatregelen zijn meer gericht op het aanpakken van de onderliggende oorzaken van economische zwakte dan op het symptoom bestrijden door het kunstmatig in leven houden van failliete bedrijven.

1. Investeren in onderwijs en opleiding
2. Verlagen van administratieve lasten
3. Stimuleren van innovatie door belastingvoordelen
4. Verbeteren van de regelgeving om faillissementen te faciliteren

Het faciliteren van snelle en efficiënte faillissementsprocedures is ook cruciaal. Dit zorgt ervoor dat kapitaal en arbeid snel en efficiënt worden toegewezen aan gezonde, productieve bedrijven.

De impact op de financiële sector

De aanwezigheid van ‘zombillion’-bedrijven vormt ook een risico voor de financiële sector. Banken en andere financiële instellingen die leningen hebben verstrekt aan deze bedrijven, lopen het risico om hun geld te verliezen als de bedrijven uiteindelijk toch failliet gaan. Dit kan leiden tot een verzwakking van het financiële systeem en een afname van de kredietverlening, wat de economische groei verder kan belemmeren. Het is belangrijk dat toezichthouders nauwlettend toezicht houden op de blootstelling van banken aan ‘zombie’-bedrijven en dat ze maatregelen nemen om de risico’s te beperken. De noodzaak van prudentieel toezicht is hier evident.

Toekomstige ontwikkelingen en mogelijke scenario's

De toekomst van ‘zombillion’-bedrijven is onzeker. De huidige lage rentevoeten en de bereidheid van overheden om in te grijpen kunnen het voortbestaan van deze bedrijven nog langer verlengen. Echter, als de rentevoeten stijgen of als de overheid besluit om de steunmaatregelen af te bouwen, kan de situatie snel veranderen. Het is waarschijnlijk dat veel ‘zombie’-bedrijven dan alsnog failliet zullen gaan, wat kan leiden tot een correctie op de financiële markten en een vertraging van de economische groei. Het is cruciaal dat beleidsmakers zich bewust zijn van deze risico’s en dat ze maatregelen nemen om de economie voor te bereiden op een mogelijk scenario waarin het aantal ‘zombie’-bedrijven afneemt. Een proactieve aanpak is essentieel om de negatieve gevolgen te minimaliseren.

De discussie over ‘zombillion’-bedrijven is complex en veelzijdig. Het is belangrijk om niet alleen naar de korte termijn gevolgen te kijken, maar ook naar de lange termijn impact op de economie. Het aanpakken van dit fenomeen vereist een combinatie van monetair beleid, begrotingsbeleid en structurele hervormingen. Alleen dan kan de economie weer op een gezonde en duurzame basis worden gebouwd.